Życiorys Gerharda Bersu

Gerhard Bersu urodził się w 1889 roku w Jaworze/Jauer na Śląsku w rodzinie żydowskiego fabrykanta. Już jako uczeń brał udział w wykopaliskach C. Schuchardta przeprowadzanych na „rzymskim szańcu” pod Poczdamem.
G. Bersu studiował geologię i archeologię. Wszelkie nadarzające się okazje dalekich podróży, które zaprowadziły go m.in. do Rumunii, Grecji i Włoch, wykorzystywał do geologicznej kartografii oraz prac archeologicznych. W wieku dwudziestu lat należał G. Bersu do przodujących archeologów ówczesnych czasów. Jego badania wyróżniały się wnikliwą obserwacją oraz szczegółową dokumentacją. Ze względu na jego umiejętności P. Goessler zaproponował mu, po zakończeniu studiów w 1913 roku, stanowisko asystenta przy Krajowym Urzędzie Ochrony Zabytków w Stuttgardzie.
G. Bersu walczył jako ochotnik w I wojnie światowej. W 1916 roku Niemieckie Dowództwo Wojskowe oddelegowało go do Belgii i północnej Francji, w celu roztoczenia ochrony nad archeologicznymi zabytkami i zbiorami. Po zakończeniu wojny powołało go Ministerstwo Spraw Zagranicznych do Pokojowej Delegacji Zawieszenia Broni, z zadaniem uregulowania zwrotu majątku kulturowego.
Kontynuowanie archeologicznych badań skłoniło G. Bersu do objęcia w 1924 roku stanowiska przy Römisch-Germanische Kommission (RGK) we Frankfurcie nad Menem. W 1925 roku zakończył on pracę doktorską dotyczącą wykopalisk na Górze Bazaltowej (Breiter Berg) koło Strzegomia. W 1929 roku otrzymał mianowanie na wicedyrektora RGK, a w 1931 przejął prowadzenie instytutu. Do wyróżniających się wykopalisk tamtego okresu należały zainicjowane przez G. Bersu w 1911 roku badania w Goldbergu w pobliżu Nördlinger Ries. Prace te stanowiły przełom w dyscyplinie kompleksowych badań osadnictwa.
Po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów doszło w jego życiu do drastycznych zmian. Polityczni decydenci, których zamiarem było zaprowadzenie rasowej czystości, próbowali wywrzeć nacisk na Instytut Archeologii. Poddawano krytyce żydowskie pochodzenie G. Bersu oraz nieustannie zniesławiano go i usuwano z urzędów oraz stowarzyszeń. W 1935 roku zwolniono go z posady dyrektora głównego RGK i przeniesiono do Berlina na stanowisko referenta ds. badań archeologicznych. W 1937 roku przeszedł Bersu w przymusowy stan spoczynku.
Wybuch II wojny światowej zastał G. Bersu w Anglii, gdzie przeprowadzał właśnie prace wykopaliskowe. W okresie internowania na Isle of Man poświęcił się badaniom archeologicznych zabytków tej wyspy, które kontynuował w okresie powojennym. W 1947 roku Prezydent Republiki Irlandzkiej E. De Valera mianował G. Bersu profesorem Royal Irish Academy. Również niemieccy koledzy wystąpili do G. Bersu z propozycją objęcia stanowiska głównego dyrektora RGK, którą przyjął w 1950 roku. Obok odbudowy zniszczonego budynku instytutu – ponowne otwarcie w 1954 roku należało do jego ostatnich czynności zawodowych – głównym celem jego ostatnich lat pracy było wcielenie RGK w nowopowstający system polityczny.

Droga życiowa Gerharda Bersu, włącznie z okresem przejęcia władzy przez narodowych socjalistów, doskonale odzwierciedla europejski wymiar archeologii. Jego losy jak i odwaga cywilna oraz osiągnięcia naukowe zaliczają go do grona największych niemieckich archeologów.
G. Bersu zmarł w 1964 roku podczas podróży służbowej do Magdeburga.

BBC History: Historic Figures >>